15/5/2009 - BOR MADENİ
Periyodik tabloda B simgesiyle gösterilen, atom numarası 5, atom ağırlığı 10,81, yoğunluğu 2,84 gr/cm3, ergime noktası 2300 oC ve kaynama noktası 2550 oC olan, metalle ametal arası yarı iletken özelliklere sahip bir elementtir. Genellikle doğada tek başına değil, başka elementlerle bileşikler halinde bulunur. Tabiatta yaklaşık 230 çeşit bor minerali vardır. Oksijenle bağ yapmaya yatkın olması sebebiyle pek çok değişik Bor-oksijen bileşimi bulunmaktadır, bunlardan 7 tanesinin Ticari önemi vardır.
Bor-oksijen bileşimlerinin genel adı borattır. Kolemanit, üleksit, pandermit, borasit ve sassolit birer bor mineralidir. Ülkemizde üretimi yapılan, konsantre ve rafine hale getirilen bor bileşikleri ise boraks (tinkal), kolemanit ve üleksit minarelleridir. Dünyadaki genel bor minerallerinin %72 si, kolemanit rezervinin ise % 95 i Türkiyede bulunmaktadır.
Kütahyanın Emet ve Hisarcık İlçelerinde en son yapılan sondajlardaki bulunan 1 milyar tonluk yeni bor madeni rezervleri ile bu rakamlar daha da artmış bulunmaktadır.
Bor Madeninin kullanım alanlarını incelediğimizde bu zenginliğimizin ne kadar çok stratejik ve önemli olduğunu göreceğiz.
Bor bileşikleri içinde ticari olarak en fazla önem taşıyanlar boratlardır. Bunlardan Boraks’ın gerek doğada yaygın bulunuşu gerekse endüstriyel kullanım alanlarının fazla oluşu nedeniyle, Bor bileşikleriyle ilgili endüstriye “Bor Endüstrisi’’, madenciliği de ‘’Boraks madenciliği’’ denir.
Boraks (Tinkal)
Tabiatta genellikle renksiz ve saydam olarak bulunur. Ancak içindeki bazı maddeler nedeniyle pembe, sarımsı, gri renklerde de bulunabilir. Sertliği 2- 2.5, özgül ağırlığı 1.7 gr/cm3 B2O3 içeriği % 36.6 dir. Tinkal suyunu kaybederek kolaylıkla tinkalkonite dönüşebilir. Kille ara katkılı tinkalkoni ve üleksit İle birlikte bulunur. Ülkemizde Eskişehir-Kırka yataklarından üretilmektedir
Kolemanit
Monoklinik sistemde kristallenir. Sertliği 4-4.5, özgül ağırlığı 2.42'dir. B2O3 içeriği % 50.8'dir. Suda yavaş, asitte (HCl) hızla çözünür. Bor bileşikleri içinde en yaygın olanıdır. Türkiye'de Emet, Bigadiç ve Kestelek de vardır.
Üleksit
Tabiatta masif, karnıbahar şeklinde, lifsi ve sütun şeklinde bulunur. Saf olanı, beyaz rengin tonlarındadır. İpek parlaklığında olanları da vardır. Genelde kolemanit, hidroboraksit ve probertit ile birlikte teşekkül etmiştir. B2O3 içeriği % 43'tür. Ülkemizde Kırka, Bigadiç ve Emet yörelerinde, dünyada ise Arjantin'de bulunmaktadır.
Pandermit (Priseit)
Beyaz renkte ve masif olarak teşekkül etmiş olup kireçtaşına benzer. Ülkemizde Sultançayırı ve Bigadiç yataklarında Pandermit gözlenmektedir. B2O3 içeriği % 49.8'dir.
Kernit (Razorit)
Tabiatta renksiz, saydam uzunlamasına iğne şeklinde küme kristaller şeklinde bulunur. Sertliği 3, özgül ağırlığı 1.95 gr/cm3 ve B2O3 içeriği %51'dir. Soğuk suda az çözünür. Kırka'da Na-borat kütlesinin alt seviyelerinde yer alır. Dünyada ise Arjantin ve A.B.D.'de bulunur.
Probertit
Kirli beyaz, açık sarımsı renklerde olup ışınsal ve lifsi şekilli kristaller şeklinde bulunur. Kristal boyutları 5 mm ile 5 cm arasında değişir. B2O3 içeriği % 49.6'dır. Kestelek yataklarında üleksit ikincil mineral olarak gözlenir. Ancak Emet'te tekdüze tabakalı birincil olarak ve Doğanlar, İğdeköy bölgesinde kalın tabakalı olarak oluşmuştur.
Hidroborasit
Bir merkezden ışınsal ve iğne şeklindeki kristallerin rasgele yönlenmiş ve birbirini kesen kümeler halinde bulunur. Lifsi bir dokuya sahiptir. B2O3 içeriği % 50.5'tir. Beyaz renkte, bazen içerisindeki impüritelere bağlı olarak sarı ve kırmızımsı renklerde (arsenik içeriğine göre) kolemanit, üleksit, probertit, tunalit ile birlikte bulunur. Ülkemizde en çok Emet, Doğanlar, İğdeköy yörelerinde ve Kestelek'te oluşmuştur.
Mineral | Formülü | % B203 | Boraks (Tinkal) | Na2B4O7.10H2O | 36.6 | Kernit | Na2B4O7.+H2O | 51.0 | Üleksit | NaCaB5O9.8H2O | 43.0 | Propertit | NaCaB5O9.5H2O | 49.6 | Kolemanit | Ca2B6O11.5H2O | 50.8 | Pandermit | Ca4B10O19.7H2O | 49.8 | Hidroborasit | CaMgBO11.6H2O | 50.5 |
ÖZELLİK | DEĞERİ | Atom ağırlığı | 10.811±0.005 | Ergime noktası | 2190+20 °C | Kaynama noktası | 3660 °C | Knoop sertliği | 2100-2580 HK | Mohs sertliği (elmas-15) | 11 | Vickers sertliği | 5000 HV |
BORDA HUKUKİ DURUM :
Anayasanın Tabii servetler ve Kaynakların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması, bunların aranması ve işletilmesi hakkının da Devlete ait olması ve Devletin bu hakkın kullanımını kanunla düzenleyeceği hükmüne dayanılarak 1979 yılında 2172 sayılı kanun ile tüm Bor sahalarında arama ve işletme hakkı ETİBANK’a devredilmiştir. Bu gün için bu görev 1983 yılında çıkartılan 2840 sayılı Devletçe işletilecek madenler kapsamına göre
ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ' nce yürütülmektedir.
ETİ MADEN İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 1.Bigadiç Bor İşl. Müd. Balıkesir (Kolemanit,Üleksit )
2 Kestelek Bor İşl. Müd. Bursa (Kolemanit)
3 Kırka Bor İşl. Müd. Eskişehir (Tinkal , Rafine Ürün üretimi)
4 Emet Bor İşl. Müd. Kütahya (Kolemanit)
5.Bandırma Bor İşl. Müd. Balıkesir (Rafine Ürün Üretimi)
|
